Five Minute Economy

Opdrachtgever: -
Jaar: 2009
Student: Pieter-Jan Kok
Opleiding: Bestuurskunde, Erasmus Universiteit Rotterdam

Introductie
Uit verschillende mediaberichten en onderzoeken komt naar voren dat er in veel plattelands-gemeenten en sommige stedelijke gemeenten een proces gaande is van functieverlies, wat inhoudt dat belangrijke basisvoorzieningen (zoals winkels, scholen, OV-lijnen) langzaam uit deze gemeenten verdwijnen en daarmee de leefbaarheid van deze gebieden onder druk komt te staan. Een bijkomstig effect van dit functieverlies, is dat mensen uit bijvoorbeeld plattelandsgemeenten vaker gebruik maken van de auto als vervoermiddel om in andere gemeenten de beschikking te hebben over bepaalde voorzieningen, wat resulteert in een stijging van de uitstoot van het broeikasgas CO2.

Doel
Het doel van dit onderzoek is om op basis van (uit trends en beleid t.a.v. functieverlies ontwikkelde) procesmatige voorwaarden, lokale gebiedsgerichte projecten te evalueren en om vanuit deze evaluaties aanbevelingen te doen voor lokale gebiedsgerichte projecten om beter de geschetste problematiek tegen te gaan.
De vraag die in dit onderzoek centraal staat, is in hoeverre er binnen lokale gebiedsgerichte projecten voldaan wordt aan voorwaarden om te komen tot een “Five Minute Economy” (FME) en hoe dit kan worden verbeterd.

Theoretische en methodologische aanpak
De naam van dit Five Minute Economy concept is geïnspireerd door het “Five Minute City” instrument van dr. Conor Skehan, wat inhoud dat bewoners in stedelijke gebieden op een duurzame manier, binnen vijf minuten van hun woning, toegang moeten hebben tot voorzieningen. De te bereiken staat van een FME gaat uit van een gebied waar bewoners op duurzame wijze voorzieningen kunnen bereiken, die een gezond draagvlak hebben.

In het theoretisch kader worden op governance gebaseerde voorwaarden ontwikkeld, namelijk publiek-private samenwerking, integraal beleid en interactieve beleidsvoering. Aan deze voorwaarden moeten lokale gebiedsgerichte projecten in min of meerdere mate voldoen om de behandelde problematiek adequaat tegen te kunnen gaan.
Voor dit onderzoek zijn twee lokale gebiedsgerichte projecten geanalyseerd waar terugloop van voorzieningen gaande is, namelijk Innovation Island in de Zeeuwse gemeente Schouwen-Duiveland en Herstructurering Heijplaat in de Rotterdamse deelgemeente Charlois.
De gebruikte onderzoeksmethoden in dit onderzoek zijn “inhoudsanalyse” en “interviews” en de onderzoeksstrategie een “flexible design”.

Uitkomsten
In de wijk Heijplaat is in grote mate sprake van terugloop van voorzieningen. Hoewel in bijna alle onderscheiden voorzieningencategorieën invulling wordt gegeven, staat deze invulling wel onder grote druk, wat ondermeer komt door de voortdurende bevolkingskrimp. Dit is niet aan de orde in Schouwen-Duiveland, al is ook daar functieverlies zichtbaar.
De bakermat voor het project Herstructurering Heijplaat was in 2001 en voor Innovation Island in 2004 en beiden lijken een nog niet vlekkeloze publiek-private samenwerking te bevatten; zo worden de doelstellingen in Innovation Island niet door alle publieke en private actoren ondersteund en is er in beide casussen momenteel geen goede verdeling van kosten, baten en risico’s. Dit heeft voor beide projecten geleid tot vertragingen.

Beleid ten aanzien van beide projecten lijkt vanuit de analyses onvoldoende integraal te zijn vormgegeven; zo lijken er voor beiden geen actoren aanwezig te zijn in de stuurgroep die gespecialiseerd zijn in klimatologische (en voor Heijplaat ook mobiliteits) en sociaal-economische vraagstukken en zijn er onduidelijkheden in procedures, regels en richtlijnen over verantwoordelijkheden en communicatie. Dit heeft voor Heijplaat als gevolg gehad dat ondanks de aanwezigheid van verscheidene samenwerkingsarrangementen, de afstemming van beleid niet al te hoog is geweest. Dit in tegenstelling tot Innovation Island waar geen grote problemen in ondermeer communicatie lijken te zijn geweest.

Interactieve beleidsvoering lijkt vanuit de analyses niet geslaagd voor Heijplaat; zo waren er geen werkateliers met bewoners en maatschappelijke organisaties en was de informatie-voorziening naar bewoners toe matig te noemen. Hoewel er de nodige informatiebijeen-komsten waren, heeft de bewonersvereniging sterk het gevoel dat met inbreng van bewoners weinig is gedaan. Voor Innovation Island lijkt zich precies het omgekeerde te hebben afgespeeld, aangezien er de nodige mogelijkheden zijn geboden aan bewoners en maat-schappelijke organisaties om te participeren in de planontwikkeling, er met de inbreng van bewoners ook iets is gedaan en de informatievoorziening naar bewoners zo is opgezet dat men eenvoudig aan kennis over het project kan komen.

Geconcludeerd kan worden dat beide projecten niet in hoge mate voldoet aan de voorwaarden om te komen tot een Five Minute Economy, en dat er voor Heijplaat vooral problemen liggen ten aanzien van duidelijke afspraken inzake communicatie, kosten en verantwoordelijkheden en, het integrale karakter van de projecten en de verhouding met maatschappelijke organisaties, waar voor Innovation Island vooral problemen liggen ten aanzien van het integrale karakter van de projecten.

Aanbeveling
Een aanbeveling voor Herstructurering Heijplaat is om het integrale karakter van de aanpak te verhogen door meer aspecten van het Rotterdam Climate Initiative (RCI) te betrekken. Voor Innovation Island is een aanbeveling om het integrale karakter te verhogen door meer aandacht te besteden aan het koppelen van ruimtelijke ordening en duurzaam vervoer, wat wordt ontwikkeld in het lokale klimaatbeleid van de gemeente Schouwen-Duiveland en de strategie vanuit de afdeling Ruimte en Milieu te omarmen dat is gericht om de afdeling in een zo vroeg mogelijk stadium van gebiedsgerichte projecten te betrekken.
Neem contact op voor meer informatie